स्रोतसूची
जनगणना, सरकारी, विश्वविद्यालय, समकक्षी-समीक्षित, समुदाय र सञ्चार स्रोत — हरेकको प्रयोगबारे टिप्पणीसहित।
प्राथमिक
National Statistics Office, Government of Nepal (2023). राष्ट्रिय जनगणना २०७८: जात/जाति तथा मातृभाषा तालिका. National Statistics Office (as reproduced in NFDIN 2025, Table 4)
आधिकारिक गणना। तथ्याङ्क NFDIN (२०२५) को तालिका ४ (स्रोत: राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय २०२३) अनुसार।
National Foundation for Development of Indigenous Nationalities (NFDIN) (2025 (2082 BS)). नेपालका आदिवासी जनजातिको विश्वकोश, भाग १: परिचय. NFDIN, Lalitpur
सरकारी सन्दर्भग्रन्थ (पृ. २२–२८, ७१–७२)। यसको ताजपुरिया विवरण महर्जन (२०१५) मा आधारित छ। यसले भाषालाई भोट–बर्मेली भनेको छ, जसमा भाषाविद्हरू असहमत छन्; मातृभाषी प्रतिशत पनि फरक ठाउँमा ९६.५% र ९८.६% छापिएको छ।
NFDIN (accessed Nov 2026). ताजपुरिया. nfdin.gov.np
प्रतिष्ठानको वेब परिचय; २०२५ को विश्वकोशकै विषयवस्तु।
Tajpuriya, Sapana; Shrestha, Ila; Sharma, Deepak Kumar; Silwal Gautam, Ratna (2026). शिवसताक्षी नगरपालिका, झापाका ताजपुरिया समुदायमा औषधीय वनस्पतिको प्रयोग. Ethnobotany Research and Applications 33:55
समकक्षी-समीक्षित। धामी–झाँक्री दुई जनासहित ५२ जना सूचनादाता; २०२५ फेब्रुअरी–जुनमा नगरपालिका र वनस्पति विभागको अनुमतिमा क्षेत्रकार्य। वनस्पतिका नाम जस्ताको तस्तै रोमनमा दिइएका छन्।
तेजेन्द्र ताजपुरिया (Tejendra Tajpuriya) (2072 BS (15 Poush)). को हुन् ताजपुरिया ?. Indigenous Voice
गोरखापत्रको ताजपुरिया भाषा पृष्ठका संयोजक, समुदायकै सदस्यको लेख। संस्कार, पहिरन, गहना र खानपानको सबैभन्दा विस्तृत स्रोत।
National Statistics Office, Government of Nepal (2025). नेपालका भाषाहरू (राष्ट्रिय जनगणना २०७८, विषयगत प्रतिवेदन ११). National Statistics Office, Kathmandu
भाषासम्बन्धी आधिकारिक जनगणना प्रतिवेदन। ताजपुरियाका तथ्याङ्क: लिङ्गअनुसार मातृभाषी; पुर्खाको भाषा (२०,७८७); दोस्रो भाषा (२०९); एकभाषी (अनुसूची ५); दोस्रो भाषा; प्रदेशगत वितरण (अनुसूची ११); तालिका २.२६ मा भारोपेली परिवारको आदिवासी भाषा।
Toulmin, Matthew W. S. (2009). भाषिकदेखि समाजभाषिक पुनर्निर्माणसम्म: इन्डो-आर्यनको कामता ऐतिहासिक उपसमूह. Pacific Linguistics 604, The Australian National University (refereed)
पूरै कामता भाषा परिवारको एकमात्र तुलनात्मक ऐतिहासिक अध्ययन; रंगेली (मोरङ) र महायेसपुर (Mahayespur, झापा) मा क्षेत्रकार्य, जहाँ ताजपुरिया बोलिन्छ। मुख्य पृष्ठ: नाम पृ. ७; कोच विस्तार पृ. २०८–२०९; असमियासँगको सम्बन्ध पृ. १८५, २१३–२१४; सुरजापुरीसँग उत्तर-पश्चिमी समूह पृ. २४१–२४२; ताजपुर सरकार पृ. २३१।
Dahal, Dilli Ram (2003). जनसङ्ख्याको सामाजिक बनोट: नेपालमा जात/जाति र धर्म. Central Bureau of Statistics, Kathmandu
२०५८ को जनगणनाको आधिकारिक विश्लेषण। ताजपुरिया २०५८ मा नयाँ थपिएका समूहमा (पृ. ९४); जनसङ्ख्या १३,२५० (पृ. ११८); साक्षरता (पृ. १३१); धर्म (पृ. १३४); सबैभन्दा कम सहरी समूहमध्ये (पृ. १०२)।
Gurung, Yogendra B.; Gurung, Sher B.; Shrestha, Bidhya; Khatiwada, Padma P. (June 2025). नेपाल एटलस: जात र जातीय समूह. National Foundation for Development of Indigenous Nationalities (NFDIN), Lalitpur
२०७८ को जनगणनाका १४२ समूहको नक्सा र जिल्लागत तालिका। ताजपुरिया: नक्सा पृ. १३९; जिल्लागत तालिका पृ. २८९–२९०।
द्वितीयक
Maharjan, Pancha N. (2015). ताजपुरिया — झापा जिल्लाका दस जातजातिको जातीय परिचय. CNAS, Tribhuvan University
द्वितीयकAcademic studyNFDIN (२०२५) ले उद्धृत गरेको प्राज्ञिक जातीय अध्ययन। अनलाइन उपलब्ध छैन; यहाँ NFDIN मार्फत उद्धृत।
Indigenous Voice (undated). ताजपुरिया. english.indigenousvoice.com
छोटो परिचय।
Ratopati; The Rising Nepal (14 April 2026). सिरुवा पावैन सुरु. english.ratopati.com; risingnepaldaily.com
गौरीगञ्ज, झापाबाट दुई समाचार। दुवैले सिरुवा मनाउने समुदायमा ताजपुरियाको नाम लिएका छन्।
Chalise, Krishna Prasad (2024). राष्ट्रिय जनगणना २०७८ का भाषिक तथ्याङ्क: आलोचनात्मक विश्लेषण. Nepalese Linguistics 38(1): 8–19. doi:10.3126/nl.v38i1.71544
ताजपुरियालाई EGIDS तह ५ ('विकासशील') मा राखेको। तालिका १: पुर्खाको भाषा ताजपुरिया लेखाउनेमध्ये ९७.८९% को मातृभाषा ताजपुरिया; दस वर्षमा मातृभाषी ८.१७% बढे, दोस्रो भाषी ८२.२१% घटे।
Gyanwali, Gokarna Prasad (2025). नेपालका प्रादेशिक भाषा र तिनको सङ्कटापन्नता. Patan Gyansagar 7(1): 1–15. doi:10.3126/pg.v7i1.79549
तालिका ५ ले ताजपुरियालाई कोशी प्रदेशका एक प्रतिशतभन्दा कम वक्ता भएका अल्पसङ्ख्यक भाषामा राखेको छ।
Rastriya Samachar Samiti (RSS), via Civil Khabar (12 Poush 2077 BS). लोपोन्मुख भाषाको व्याकरण बनाउँदै भाषा आयोग. civilkhabar.com
समाचार: अघिल्लो आर्थिक वर्ष (२०७६/७७) मा भाषा आयोगले ताजपुरियासहित करिब दुई दर्जन भाषाको अभिलेखीकरण गरेको।
Acharya, Arjun (Ratopati) (10 October 2026). कोशी प्रदेश सभाबाट भाषा विधेयक पारित. english.ratopati.com
कोशी प्रदेशमा सरकारी कामकाजका लागि मान्यता पाएका भाषामा ताजपुरिया छैन। अङ्ग्रेजी पाठ मेसिन अनुवाद हो।
Risley, H. H. (1891). बङ्गालका जनजाति र जातहरू: जातीय शब्दकोश, भाग १. Bengal Secretariat Press, Calcutta
औपनिवेशिक जातीय सर्वेक्षण। कोचसम्बन्धी प्रविष्टि (पृ. ४९७) ले कोच विवाहमा 'पूरै विधिभर बेहुला–बेहुलीले सोलाको अग्लो मुकुट वा टोपी लगाउँछन्' भनेको छ। ताजपुरियाको छुट्टै प्रविष्टि छैन।
Gait, Edward A. (1906). आसामको इतिहास. Thacker, Spink & Co., Calcutta
कोच वंशावलीमा आधारित कोच राजाहरूको मानक इतिहास। पृ. ४८ मा मल्लदेव (नरनारायण) र शुक्लध्वजको मोरङका राजाविरुद्धको अभियान र कोचबिहारका 'मोरङिया' को उल्लेख छ।
O'Malley, L. S. S. (1911). बङ्गाल जिल्ला गजेटियर: पूर्णिया. Bengal Secretariat Book Depot, Calcutta
आधिकारिक जिल्ला गजेटियर। भूमि राजस्व अध्याय (पृ. १४५–१४६) ले टोडरमलको मुगल राजस्व सूची उद्धृत गर्छ: महानन्दा पूर्वको पूर्णिया ताजपुर सरकारमा पर्थ्यो, जसका परगनामा ताजपुर र सिर्ज्यापुर (सुरजापुर) थिए।
Ahmed, Khan Chaudhuri Amanatulla; tr. Sarat Chandra Ghoshal (1942). कुचबिहारको इतिहास. Cooch Behar State Press
बङ्गालीबाट अनूदित आधिकारिक राज्य इतिहास। टोडरमलको बन्दोबस्तको विवरणमा 'उनन्तीस परगनाको' ताजपुर सरकारलाई 'कामता वा कुचबिहारका धेरै भाग' परेका सरकारमध्ये गनिएको छ।
Buchanan (Hamilton), Francis; ed. V. H. Jackson (1809–10 (publ. 1928)). सन् १८०९–१० मा पूर्णिया जिल्लाको विवरण. Bihar and Orissa Research Society, Patna (published 1928)
ईस्ट इन्डिया कम्पनीको पूर्णिया सर्वेक्षण। 'ताजपुर सरकार' र हवेली ताजपुर जमिनदारी (पृ. ४७९–४८१) लाई राजस्व एकाइका रूपमा अभिलेख गर्छ; ताजपुरिया जातिको नाम लिँदैन।
तृतीयक
Nepali Wikipedia contributors (last edited Sept 2020). ताजपुरिया जाति. ne.wikipedia.org
सन्दर्भविहीन लेख। आफ्नै स्रोत (एस. एल. शर्माको पुस्तक) उल्लेख भएको वा अन्य स्रोतसँग नबाझिने विवरणमा मात्र प्रयोग, सधैँ चिनो लगाएर।