हरेक घटना प्रमाणित, समुदायको विवरण, जनश्रुति वा विवादित भनी चिनो लगाइएको छ।
- जनश्रुतिजनश्रुति
त्रिगत राज्य
एक जनश्रुतिअनुसार यो जातिको उद्भव द्वापरयुगको महाभारतकालीन त्रिगत राज्यबाट भएको हो; ताजपुरियाहरू आफूलाई त्यस राज्यका राजा सुसर्माका वंशज मान्छन्।
- जनश्रुतिजनश्रुति
राजा शुसेन र सेमेगढ
एस. एल. शर्माको पुस्तकअनुसार ताजपुरिया तृगत राज्यका राजा शुसेनका सन्तान हुन्; त्यस राज्यको राजधानी सेमेगढ हालको झापाको तोपगाछीमा पर्छ।
- करिब १२५०–१५५०प्रमाणित
आदि-कामता, साझा पुर्खा भाषा
कामता राज्यको समयमा, जसको राजधानी कामतापुर हालको कुचबिहारको दक्षिणमा थियो, कामता भाषा परिवारको पुर्खा भाषा बन्यो। ताजपुरिया, सुरजापुरी र उत्तर बङ्गालका कामता बोली यसैबाट आएका हुन्। त्योभन्दा अघिको 'आदि-कामरूप' चरण असमियासँग साझा भएको हुन सक्छ (परिकल्पना)।
- १६औँ शताब्दीप्रमाणित
कोच राजाहरूको मोरङ अभियान
मल्लदेव (नरनारायण) र भाइ शुक्लध्वजले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी भाइलाई शरण दिने मोरङका राजालाई पराजित गरे। कोचबिहारका मोरङिया भनिने मानिसहरू आफूलाई मोरङका राजाले नरनारायणलाई सुम्पेको परम्परा मान्छन्।
- १६औँ शताब्दीप्रमाणित
कोचहरूले भाषा पश्चिम पुर्याए
कोच राज्यको विस्तार नै मोरङ–झापा र बाँकी कामता भाषी क्षेत्रबीचको सम्बन्धको 'सबैभन्दा सम्भावित सामाजिक–ऐतिहासिक व्याख्या' हो: पुरानो कामता भाषा कोच सेना र बसोबासीसँगै पश्चिम आयो।
- सन् १५८२प्रमाणित
मुगल राजस्व सूचीमा ताजपुर सरकार
राजा टोडरमलको बन्दोबस्तमा महानन्दा पूर्वको ताजपुर सरकार, र त्यसभित्र ताजपुर र सुरजापुर परगना अभिलेखित छन्। कामता (कुचबिहार) का भाग पनि यस्ता सरकारमा पर्थे। यो ठाउँ हो, जाति होइन: ताजपुरिया नामसँग जोड्ने अभिलेख छैन। (पूर्णिया गजेटियरले सन् १५७२ भनेको छ।)
- १७औँ शताब्दीप्रमाणित
पश्चिमी भूभाग मिथिलातिर
झापा, मोरङ र किशनगञ्ज कोच नियन्त्रणबाहिर पुगी मुगल शासन र मिथिलाको प्रभावमा परे — ताजपुरिया क्षेत्रको बोली र सुरजापुरीमा साझा हिन्दी–बिहारी विशेषताको स्रोत यही हो।
- २००–३०० वर्षअघिविवादित
विवादित बसाइँ
NFDIN ले पूर्वी तराईका अल्पसङ्ख्यक जातिहरू २००–३०० वर्षअघि भारतबाट आएको उल्लेख गर्दै आफ्नो थातथलोका पहिलो बासिन्दा भएकाले आदिवासी मानेको छ। अर्को विवरणअनुसार उनीहरू कहिले र कहाँबाट आए भन्ने ठोस प्रमाण छैन।
- सन् १७८७ पछिप्रमाणित
सुरजापुरीसँग उत्तर-पश्चिमी समूह
पूर्णिया, दिनाजपुर र रङ्गपुरबीच ब्रिटिस जिल्ला सीमा कोरिएपछि मोरङ–झापाको बोली र किशनगञ्जको सुरजापुरीमा एउटै उत्तर-पश्चिमी समूहका रूपमा साझा परिवर्तन भए।
- सन् १८९१प्रमाणित
कोच विवाहमा मुकुट
रिजलेको बङ्गाल सर्वेक्षणले कोच विवाहमा पूरै विधिभर बेहुला–बेहुलीले सोलाको अग्लो मुकुट लगाउने अभिलेख गर्यो — ताजपुरियाले कायम राखेको र आफ्नो नामको जरो मानेको चलन।
- वि.सं. २०५३समुदायको विवरण
ताजपुरिया समाज कल्याण परिषद्
भाषा, संस्कृति र अधिकारको संरक्षण तथा संवर्द्धनका लागि ताजपुरिया समाज कल्याण परिषद् स्थापना।
- सन् २००१प्रमाणित
जनगणनामा पहिलोपटक
२०५८ को जनगणनाले पहिलोपटक ताजपुरियालाई छुट्टै समूहका रूपमा गन्यो: १३,२५० जना, ४६.७% साक्षर, नेपालका सबैभन्दा कम सहरीकृत जातिमध्ये।
- वि.सं. २०५८प्रमाणित
आदिवासी जनजातिमा सूचीकृत
आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान ऐनमा सूचीकृत ५९ आदिवासी जनजातिमध्ये ताजपुरिया एक — अल्पसङ्ख्यक तराई आदिवासी जनजाति।
- वि.सं. २०६४प्रमाणित
गोरखापत्रमा मातृभाषाका पृष्ठ
सरकारी दैनिकले २०६४ असोज १ देखि बहुभाषिक 'नयाँ नेपाल' पृष्ठ सुरु गर्यो। अहिले प्रकाशित हुने भाषामध्ये ताजपुरिया पनि छ।
- सन् २०१५प्रमाणित
जातीय परिचय
झापाका जातजातिबारे त्रिवि CNAS को प्रकाशनमा ताजपुरियाको जातीय परिचय प्रकाशित।
- आ.व. २०७६/७७प्रमाणित
भाषा आयोगबाट अभिलेखीकरण
भाषा आयोगले सो वर्ष अभिलेखीकरण गरेका करिब दुई दर्जन भाषामा ताजपुरिया पनि परेको।
- सन् २०२१प्रमाणित
जनगणना: २०,९८९ ताजपुरिया
२०७८ को जनगणनामा ताजपुरिया २०,९८९ जना, जसमध्ये २०,३४९ जनाको मातृभाषा ताजपुरिया।
- सन् २०२१प्रमाणित
पुर्खाको भाषाको गणना
२०,७८७ जनाले पुर्खाको भाषा ताजपुरिया लेखाए; २०,३४९ जनाको मातृभाषा अझै ताजपुरिया छ।
- सन् २०२६प्रमाणित
वनस्पति ज्ञानको अभिलेख
सपना ताजपुरियाको नेतृत्वमा भएको समकक्षी-समीक्षित अध्ययनले शिवसताक्षी, झापामा समुदायले चिनेका ६१ औषधीय वनस्पति दस्तावेजीकरण गर्यो।
- २०८३ असोजप्रमाणित
कोशीको भाषा ऐनमा ताजपुरिया परेन
कोशी प्रदेशले सरकारी कामकाजका भाषा तोक्यो। प्रदेशको एक प्रतिशतभन्दा कम वक्ता भएको ताजपुरिया त्यसमा परेन।