ताजपुरिया जातिको लिखित ऐतिहासिक दस्तावेज छैन; यिनको इतिहास जनश्रुतिमा जीवित छ१। यिनको आगमन कहाँबाट र कहिलेदेखि भयो भन्ने ठोस प्रमाण पाइएको छैन२।
उत्पत्तिका जनश्रुति
एक जनश्रुतिअनुसार यो जातिको उद्भव महाभारतकालीन त्रिगत राज्यबाट भएको हो र ताजपुरियाहरू त्यसका राजा सुसर्माका वंशज भएको दाबी गर्छन्३४। एस. एल. शर्माको पुस्तक विराट पर्वको भूमि नेपाल: ताजपुरिया समाज ऐतिहासिक परिचय मा तृगत राज्यका राजा शुसेनको उल्लेख छ, जसको राजधानी सेमेगढ हालको झापाको तोपगाछीमा पर्छ२। समुदायले आफूलाई शिव र गङ्गा कुलको पनि मान्छ१।
कोच सम्बन्ध
NFDIN अनुसार पहिले कोच भनेर चिनिने ताजपुरिया कोच समुदायको एक शाखा हो३; बुजुर्गहरू आफूलाई ताजपुरिया कोच राजाका सन्तान भएकाले कोच भन्छन्२। तेह्रौँदेखि सोह्रौँ शताब्दीसम्म यस क्षेत्रको राज्यलाई कामता भनिन्थ्यो, जसको राजधानी कामतापुर हालको कुचबिहारको दक्षिणमा थियो; सोह्रौँ शताब्दीमा कोच राजाहरूले त्यहाँ स्वायत्त राज्य बनाए, जसको विस्तार मोरङ र झापासम्म पुग्यो५।
पुराना अभिलेखमा
ताजपुरियाले दाबी गर्ने कोच इतिहास राम्रोसँग अभिलेखित छ। सोह्रौँ शताब्दीमा कोच राजा मल्लदेव (नरनारायण) र भाइ शुक्लध्वजले मोरङका राजाविरुद्ध अभियान गरी उनलाई पराजित गरे; गेटको आसामको इतिहास थप्छ: 'कोचबिहारमा अझै मोरङिया भनिने मानिसहरू छन्, जो आफूलाई मोरङका राजाले नरनारायणलाई सुम्पेको परम्परा मान्छन्'६।
मुगल राजस्व अभिलेखमा महानन्दा नदी पूर्वको ताजपुर सरकार नामको जिल्ला छ; त्यसका परगनामा ताजपुर र सुरजापुर थिए७, र कामता (कुचबिहार) का भाग पनि यस्ता सरकारमा पर्थे८। सन् १८०९–१० मा फ्रान्सिस बुकाननले पूर्णियाको सर्वेक्षण गर्दा पनि 'ताजपुर सरकार' अभिलेखमा थियो९।
तर पुराना अभिलेखमा जातिको नाम भने छैन। सन् १८९१ को रिजलेको जात शब्दकोश१० समेत हेरिएका कुनै पुस्तक, नक्सा, पत्र वा सर्वेक्षणले ताजपुरियाको नाम लिँदैनन्; भेटिएको सबैभन्दा पुरानो आधिकारिक अभिलेख नेपालको २०५८ को जनगणना हो११। बुजुर्गको सम्झना, पारिवारिक कागज र जग्गाका लिखतमा अझ पुराना चिनो हुन सक्छन्।
थातथलोका आदिवासी
बसोबासबारे विवरण फरक छन्। समुदायका स्रोतअनुसार नेपालको नामकरणअघिदेखि नै ताजपुरियाहरू झापा–मोरङमा बस्दै आएका हुन्२१; NFDIN ले पूर्वी तराईका केही अल्पसङ्ख्यक समूह २००–३०० वर्षअघि आएको उल्लेख गर्दै उनीहरूलाई आफ्नो थातथलोका पहिलो बासिन्दा भएकाले आदिवासी मानेको छ३।