मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्
यस साइटका हरेक तथ्य स्रोतसँग जोडिएका छन्
ताजपुरिया सम्पदा
सबै विषय
इतिहास

उत्पत्ति र इतिहास

त्रिगतका जनश्रुति, कोच सम्बन्ध, र अभिलेखले के भन्छ र के भन्दैन।

११ स्रोत

ताजपुरिया जातिको लिखित ऐतिहासिक दस्तावेज छैन; यिनको इतिहास जनश्रुतिमा जीवित छ१। यिनको आगमन कहाँबाट र कहिलेदेखि भयो भन्ने ठोस प्रमाण पाइएको छैन२।

उत्पत्तिका जनश्रुति

एक जनश्रुतिअनुसार यो जातिको उद्भव महाभारतकालीन त्रिगत राज्यबाट भएको हो र ताजपुरियाहरू त्यसका राजा सुसर्माका वंशज भएको दाबी गर्छन्३४। एस. एल. शर्माको पुस्तक विराट पर्वको भूमि नेपाल: ताजपुरिया समाज ऐतिहासिक परिचय मा तृगत राज्यका राजा शुसेनको उल्लेख छ, जसको राजधानी सेमेगढ हालको झापाको तोपगाछीमा पर्छ२। समुदायले आफूलाई शिव र गङ्गा कुलको पनि मान्छ१।

कोच सम्बन्ध

NFDIN अनुसार पहिले कोच भनेर चिनिने ताजपुरिया कोच समुदायको एक शाखा हो३; बुजुर्गहरू आफूलाई ताजपुरिया कोच राजाका सन्तान भएकाले कोच भन्छन्२। तेह्रौँदेखि सोह्रौँ शताब्दीसम्म यस क्षेत्रको राज्यलाई कामता भनिन्थ्यो, जसको राजधानी कामतापुर हालको कुचबिहारको दक्षिणमा थियो; सोह्रौँ शताब्दीमा कोच राजाहरूले त्यहाँ स्वायत्त राज्य बनाए, जसको विस्तार मोरङ र झापासम्म पुग्यो५।

पुराना अभिलेखमा

ताजपुरियाले दाबी गर्ने कोच इतिहास राम्रोसँग अभिलेखित छ। सोह्रौँ शताब्दीमा कोच राजा मल्लदेव (नरनारायण) र भाइ शुक्लध्वजले मोरङका राजाविरुद्ध अभियान गरी उनलाई पराजित गरे; गेटको आसामको इतिहास थप्छ: 'कोचबिहारमा अझै मोरङिया भनिने मानिसहरू छन्, जो आफूलाई मोरङका राजाले नरनारायणलाई सुम्पेको परम्परा मान्छन्'६।

मुगल राजस्व अभिलेखमा महानन्दा नदी पूर्वको ताजपुर सरकार नामको जिल्ला छ; त्यसका परगनामा ताजपुर र सुरजापुर थिए७, र कामता (कुचबिहार) का भाग पनि यस्ता सरकारमा पर्थे८। सन् १८०९–१० मा फ्रान्सिस बुकाननले पूर्णियाको सर्वेक्षण गर्दा पनि 'ताजपुर सरकार' अभिलेखमा थियो९।

तर पुराना अभिलेखमा जातिको नाम भने छैन। सन् १८९१ को रिजलेको जात शब्दकोश१० समेत हेरिएका कुनै पुस्तक, नक्सा, पत्र वा सर्वेक्षणले ताजपुरियाको नाम लिँदैनन्; भेटिएको सबैभन्दा पुरानो आधिकारिक अभिलेख नेपालको २०५८ को जनगणना हो११। बुजुर्गको सम्झना, पारिवारिक कागज र जग्गाका लिखतमा अझ पुराना चिनो हुन सक्छन्।

थातथलोका आदिवासी

बसोबासबारे विवरण फरक छन्। समुदायका स्रोतअनुसार नेपालको नामकरणअघिदेखि नै ताजपुरियाहरू झापा–मोरङमा बस्दै आएका हुन्२१; NFDIN ले पूर्वी तराईका केही अल्पसङ्ख्यक समूह २००–३०० वर्षअघि आएको उल्लेख गर्दै उनीहरूलाई आफ्नो थातथलोका पहिलो बासिन्दा भएकाले आदिवासी मानेको छ३।

समयरेखा

  1. जनश्रुतिजनश्रुति

    त्रिगत राज्य

    एक जनश्रुतिअनुसार यो जातिको उद्भव द्वापरयुगको महाभारतकालीन त्रिगत राज्यबाट भएको हो; ताजपुरियाहरू आफूलाई त्यस राज्यका राजा सुसर्माका वंशज मान्छन्।

  2. जनश्रुतिजनश्रुति

    राजा शुसेन र सेमेगढ

    एस. एल. शर्माको पुस्तकअनुसार ताजपुरिया तृगत राज्यका राजा शुसेनका सन्तान हुन्; त्यस राज्यको राजधानी सेमेगढ हालको झापाको तोपगाछीमा पर्छ।

  3. करिब १२५०–१५५०प्रमाणित

    आदि-कामता, साझा पुर्खा भाषा

    कामता राज्यको समयमा, जसको राजधानी कामतापुर हालको कुचबिहारको दक्षिणमा थियो, कामता भाषा परिवारको पुर्खा भाषा बन्यो। ताजपुरिया, सुरजापुरी र उत्तर बङ्गालका कामता बोली यसैबाट आएका हुन्। त्योभन्दा अघिको 'आदि-कामरूप' चरण असमियासँग साझा भएको हुन सक्छ (परिकल्पना)।

  4. १६औँ शताब्दीप्रमाणित

    कोच राजाहरूको मोरङ अभियान

    मल्लदेव (नरनारायण) र भाइ शुक्लध्वजले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी भाइलाई शरण दिने मोरङका राजालाई पराजित गरे। कोचबिहारका मोरङिया भनिने मानिसहरू आफूलाई मोरङका राजाले नरनारायणलाई सुम्पेको परम्परा मान्छन्।

  5. १६औँ शताब्दीप्रमाणित

    कोचहरूले भाषा पश्चिम पुर्‍याए

    कोच राज्यको विस्तार नै मोरङ–झापा र बाँकी कामता भाषी क्षेत्रबीचको सम्बन्धको 'सबैभन्दा सम्भावित सामाजिक–ऐतिहासिक व्याख्या' हो: पुरानो कामता भाषा कोच सेना र बसोबासीसँगै पश्चिम आयो।

  6. सन् १५८२प्रमाणित

    मुगल राजस्व सूचीमा ताजपुर सरकार

    राजा टोडरमलको बन्दोबस्तमा महानन्दा पूर्वको ताजपुर सरकार, र त्यसभित्र ताजपुर र सुरजापुर परगना अभिलेखित छन्। कामता (कुचबिहार) का भाग पनि यस्ता सरकारमा पर्थे। यो ठाउँ हो, जाति होइन: ताजपुरिया नामसँग जोड्ने अभिलेख छैन। (पूर्णिया गजेटियरले सन् १५७२ भनेको छ।)

  7. १७औँ शताब्दीप्रमाणित

    पश्चिमी भूभाग मिथिलातिर

    झापा, मोरङ र किशनगञ्ज कोच नियन्त्रणबाहिर पुगी मुगल शासन र मिथिलाको प्रभावमा परे — ताजपुरिया क्षेत्रको बोली र सुरजापुरीमा साझा हिन्दी–बिहारी विशेषताको स्रोत यही हो।

  8. २००–३०० वर्षअघिविवादित

    विवादित बसाइँ

    NFDIN ले पूर्वी तराईका अल्पसङ्ख्यक जातिहरू २००–३०० वर्षअघि भारतबाट आएको उल्लेख गर्दै आफ्नो थातथलोका पहिलो बासिन्दा भएकाले आदिवासी मानेको छ। अर्को विवरणअनुसार उनीहरू कहिले र कहाँबाट आए भन्ने ठोस प्रमाण छैन।

  9. सन् १७८७ पछिप्रमाणित

    सुरजापुरीसँग उत्तर-पश्चिमी समूह

    पूर्णिया, दिनाजपुर र रङ्गपुरबीच ब्रिटिस जिल्ला सीमा कोरिएपछि मोरङ–झापाको बोली र किशनगञ्जको सुरजापुरीमा एउटै उत्तर-पश्चिमी समूहका रूपमा साझा परिवर्तन भए।

  10. सन् १८९१प्रमाणित

    कोच विवाहमा मुकुट

    रिजलेको बङ्गाल सर्वेक्षणले कोच विवाहमा पूरै विधिभर बेहुला–बेहुलीले सोलाको अग्लो मुकुट लगाउने अभिलेख गर्‍यो — ताजपुरियाले कायम राखेको र आफ्नो नामको जरो मानेको चलन।

  11. वि.सं. २०५३समुदायको विवरण

    ताजपुरिया समाज कल्याण परिषद्

    भाषा, संस्कृति र अधिकारको संरक्षण तथा संवर्द्धनका लागि ताजपुरिया समाज कल्याण परिषद् स्थापना।

  12. सन् २००१प्रमाणित

    जनगणनामा पहिलोपटक

    २०५८ को जनगणनाले पहिलोपटक ताजपुरियालाई छुट्टै समूहका रूपमा गन्यो: १३,२५० जना, ४६.७% साक्षर, नेपालका सबैभन्दा कम सहरीकृत जातिमध्ये।

  13. वि.सं. २०५८प्रमाणित

    आदिवासी जनजातिमा सूचीकृत

    आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान ऐनमा सूचीकृत ५९ आदिवासी जनजातिमध्ये ताजपुरिया एक — अल्पसङ्ख्यक तराई आदिवासी जनजाति।

  14. वि.सं. २०६४प्रमाणित

    गोरखापत्रमा मातृभाषाका पृष्ठ

    सरकारी दैनिकले २०६४ असोज १ देखि बहुभाषिक 'नयाँ नेपाल' पृष्ठ सुरु गर्‍यो। अहिले प्रकाशित हुने भाषामध्ये ताजपुरिया पनि छ।

  15. सन् २०१५प्रमाणित

    जातीय परिचय

    झापाका जातजातिबारे त्रिवि CNAS को प्रकाशनमा ताजपुरियाको जातीय परिचय प्रकाशित।

  16. आ.व. २०७६/७७प्रमाणित

    भाषा आयोगबाट अभिलेखीकरण

    भाषा आयोगले सो वर्ष अभिलेखीकरण गरेका करिब दुई दर्जन भाषामा ताजपुरिया पनि परेको।

  17. सन् २०२१प्रमाणित

    जनगणना: २०,९८९ ताजपुरिया

    २०७८ को जनगणनामा ताजपुरिया २०,९८९ जना, जसमध्ये २०,३४९ जनाको मातृभाषा ताजपुरिया।

  18. सन् २०२१प्रमाणित

    पुर्खाको भाषाको गणना

    २०,७८७ जनाले पुर्खाको भाषा ताजपुरिया लेखाए; २०,३४९ जनाको मातृभाषा अझै ताजपुरिया छ।

  19. सन् २०२६प्रमाणित

    वनस्पति ज्ञानको अभिलेख

    सपना ताजपुरियाको नेतृत्वमा भएको समकक्षी-समीक्षित अध्ययनले शिवसताक्षी, झापामा समुदायले चिनेका ६१ औषधीय वनस्पति दस्तावेजीकरण गर्‍यो।

  20. २०८३ असोजप्रमाणित

    कोशीको भाषा ऐनमा ताजपुरिया परेन

    कोशी प्रदेशले सरकारी कामकाजका भाषा तोक्यो। प्रदेशको एक प्रतिशतभन्दा कम वक्ता भएको ताजपुरिया त्यसमा परेन।

यस पृष्ठमा उद्धृत स्रोत

  1. १

    तेजेन्द्र ताजपुरिया (Tejendra Tajpuriya) (2072 BS (15 Poush)). को हुन् ताजपुरिया ?. Indigenous Voice

    प्राथमिकCommunity authorस्रोत खोल्नुहोस्

    गोरखापत्रको ताजपुरिया भाषा पृष्ठका संयोजक, समुदायकै सदस्यको लेख। संस्कार, पहिरन, गहना र खानपानको सबैभन्दा विस्तृत स्रोत।

  2. २

    Nepali Wikipedia contributors (last edited Sept 2020). ताजपुरिया जाति. ne.wikipedia.org

    तृतीयकEncyclopedia / referenceस्रोत खोल्नुहोस्

    सन्दर्भविहीन लेख। आफ्नै स्रोत (एस. एल. शर्माको पुस्तक) उल्लेख भएको वा अन्य स्रोतसँग नबाझिने विवरणमा मात्र प्रयोग, सधैँ चिनो लगाएर।

  3. ३

    National Foundation for Development of Indigenous Nationalities (NFDIN) (2025 (2082 BS)). नेपालका आदिवासी जनजातिको विश्वकोश, भाग १: परिचय. NFDIN, Lalitpur

    प्राथमिकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    सरकारी सन्दर्भग्रन्थ (पृ. २२–२८, ७१–७२)। यसको ताजपुरिया विवरण महर्जन (२०१५) मा आधारित छ। यसले भाषालाई भोट–बर्मेली भनेको छ, जसमा भाषाविद्हरू असहमत छन्; मातृभाषी प्रतिशत पनि फरक ठाउँमा ९६.५% र ९८.६% छापिएको छ।

  4. ४

    Maharjan, Pancha N. (2015). ताजपुरिया — झापा जिल्लाका दस जातजातिको जातीय परिचय. CNAS, Tribhuvan University

    द्वितीयकAcademic study

    NFDIN (२०२५) ले उद्धृत गरेको प्राज्ञिक जातीय अध्ययन। अनलाइन उपलब्ध छैन; यहाँ NFDIN मार्फत उद्धृत।

  5. ५

    Toulmin, Matthew W. S. (2009). भाषिकदेखि समाजभाषिक पुनर्निर्माणसम्म: इन्डो-आर्यनको कामता ऐतिहासिक उपसमूह. Pacific Linguistics 604, The Australian National University (refereed)

    प्राथमिकAcademic studyस्रोत खोल्नुहोस्

    पूरै कामता भाषा परिवारको एकमात्र तुलनात्मक ऐतिहासिक अध्ययन; रंगेली (मोरङ) र महायेसपुर (Mahayespur, झापा) मा क्षेत्रकार्य, जहाँ ताजपुरिया बोलिन्छ। मुख्य पृष्ठ: नाम पृ. ७; कोच विस्तार पृ. २०८–२०९; असमियासँगको सम्बन्ध पृ. १८५, २१३–२१४; सुरजापुरीसँग उत्तर-पश्चिमी समूह पृ. २४१–२४२; ताजपुर सरकार पृ. २३१।

  6. ६

    Gait, Edward A. (1906). आसामको इतिहास. Thacker, Spink & Co., Calcutta

    द्वितीयकAcademic studyस्रोत खोल्नुहोस्

    कोच वंशावलीमा आधारित कोच राजाहरूको मानक इतिहास। पृ. ४८ मा मल्लदेव (नरनारायण) र शुक्लध्वजको मोरङका राजाविरुद्धको अभियान र कोचबिहारका 'मोरङिया' को उल्लेख छ।

  7. ७

    O'Malley, L. S. S. (1911). बङ्गाल जिल्ला गजेटियर: पूर्णिया. Bengal Secretariat Book Depot, Calcutta

    द्वितीयकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    आधिकारिक जिल्ला गजेटियर। भूमि राजस्व अध्याय (पृ. १४५–१४६) ले टोडरमलको मुगल राजस्व सूची उद्धृत गर्छ: महानन्दा पूर्वको पूर्णिया ताजपुर सरकारमा पर्थ्यो, जसका परगनामा ताजपुर र सिर्ज्यापुर (सुरजापुर) थिए।

  8. ८

    Ahmed, Khan Chaudhuri Amanatulla; tr. Sarat Chandra Ghoshal (1942). कुचबिहारको इतिहास. Cooch Behar State Press

    द्वितीयकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    बङ्गालीबाट अनूदित आधिकारिक राज्य इतिहास। टोडरमलको बन्दोबस्तको विवरणमा 'उनन्तीस परगनाको' ताजपुर सरकारलाई 'कामता वा कुचबिहारका धेरै भाग' परेका सरकारमध्ये गनिएको छ।

  9. ९

    Buchanan (Hamilton), Francis; ed. V. H. Jackson (1809–10 (publ. 1928)). सन् १८०९–१० मा पूर्णिया जिल्लाको विवरण. Bihar and Orissa Research Society, Patna (published 1928)

    द्वितीयकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    ईस्ट इन्डिया कम्पनीको पूर्णिया सर्वेक्षण। 'ताजपुर सरकार' र हवेली ताजपुर जमिनदारी (पृ. ४७९–४८१) लाई राजस्व एकाइका रूपमा अभिलेख गर्छ; ताजपुरिया जातिको नाम लिँदैन।

  10. १०

    Risley, H. H. (1891). बङ्गालका जनजाति र जातहरू: जातीय शब्दकोश, भाग १. Bengal Secretariat Press, Calcutta

    द्वितीयकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    औपनिवेशिक जातीय सर्वेक्षण। कोचसम्बन्धी प्रविष्टि (पृ. ४९७) ले कोच विवाहमा 'पूरै विधिभर बेहुला–बेहुलीले सोलाको अग्लो मुकुट वा टोपी लगाउँछन्' भनेको छ। ताजपुरियाको छुट्टै प्रविष्टि छैन।

  11. ११

    Dahal, Dilli Ram (2003). जनसङ्ख्याको सामाजिक बनोट: नेपालमा जात/जाति र धर्म. Central Bureau of Statistics, Kathmandu

    प्राथमिकCensus / official statisticsस्रोत खोल्नुहोस्

    २०५८ को जनगणनाको आधिकारिक विश्लेषण। ताजपुरिया २०५८ मा नयाँ थपिएका समूहमा (पृ. ९४); जनसङ्ख्या १३,२५० (पृ. ११८); साक्षरता (पृ. १३१); धर्म (पृ. १३४); सबैभन्दा कम सहरी समूहमध्ये (पृ. १०२)।

थप जानकारी छ वा त्रुटि देख्नुभयो? बुजुर्गका कथा, तस्बिर र सुधारको स्वागत छ। सम्पर्क

उत्पत्ति र इतिहास · ताजपुरिया सम्पदा