इमानदार अभिलेखले आफ्ना कमजोरी पनि देखाउँछ। ताजपुरियाबारेका स्रोत — सरकारी विश्वकोश, जनगणना, समकक्षी-समीक्षित अध्ययन, समुदायका लेखक र सन्दर्भविहीन वेब पृष्ठ — धेरै कुरामा सहमत छन्, सबैमा होइनन्। तल हरेक विवादित प्रश्नमा सबै मत सँगसँगै राखिएका छन्।
स्रोतहरू कहाँ असहमत छन्
ताजपुरिया भाषा कुन भाषा परिवारमा पर्छ?
इन्डो-आर्यन, असमियासँग साझा कामता (कामरूप) शाखामा। २०७८ को जनगणनाले भारोपेली भाषामा राखेको छ (National Statistics Office (२०२५)); र टुलमिनको तुलनात्मक इतिहासले मोरङ–झापाको बोलीलाई कामता परिवारमा राखेको छ, जसको असमियासँग साझा 'आदि-कामरूप' पुर्खा हुन सक्छ (Toulmin (२००९))।
भोट–बर्मेली। NFDIN को विश्वकोशले मातृभाषा भोट–बर्मेली परिवारमा पर्ने लेखेको छ (NFDIN (२०२५))। समुदायले वंश जोड्ने कोचहरू भोट–बर्मेली जातिसँग जोडिन्छन्, र कोच विस्तारले कामता भाषा तराईका 'भोट–बर्मेली भाषी बासिन्दा' माझ पुर्याएको टुलमिन लेख्छन् (Toulmin (२००९)) — त्यसैले केही पुर्खाको भोट–बर्मेली विगत सम्भव छ। तर हेरिएका सबै भाषिक स्रोतले भाषालाई इन्डो-आर्यन नै मानेका छन्।
यस प्रश्नका स्रोत: NFDIN (२०२५) · National Statistics Office (२०२५) · Toulmin (२००९)
'ताजपुरिया' नाम कहाँबाट आयो?
- ताज। ताजपुरिया विवाहमा बेहुला–बेहुलीले शिरमा ताज लगाउनु अनिवार्य हुन्छ, त्यसैले ताजपुरिया भनिएको समुदायको भनाइ (तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२))।
- त्रिगत/सुसर्मा वा सेमेगढका शुसेन। नामभन्दा उत्पत्तिका जनश्रुति (NFDIN (२०२५)) (Nepali Wikipedia contributors (२०२०))।
लिखित ऐतिहासिक दस्तावेज नहुँदा यो प्रश्न अनिर्णीत छ (तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२))।
दाबी होइन, एउटा सुराक: ताजपुर। मुगलकालमा तिस्ता नदी र नेपालको पूर्वी सिमानाबाट दक्षिण बग्ने महानन्दाबीच ताजपुर नामको सरकार (जिल्ला) थियो (Toulmin (२००९))। अकबरकालीन राजस्व अभिलेखमा त्यसभित्र ताजपुर र सुरजापुर दुवै परगना छन् (O'Malley (१९११))। हेरिएका कुनै स्रोतले यसलाई ताजपुरिया नामसँग जोडेका छैनन्; समुदायका इतिहासकारका लागि प्रश्नका रूपमा मात्र यहाँ राखिएको हो।
यस प्रश्नका स्रोत: NFDIN (२०२५) · तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२) · Nepali Wikipedia contributors (२०२०) · Toulmin (२००९) · O'Malley (१९११)
प्राचीन बासिन्दा कि २००–३०० वर्षअघिका आप्रवासी?
समुदाय र विश्वकोशीय विवरणअनुसार नेपालको नामकरणअघिदेखि नै ताजपुरियाहरू झापा–मोरङको समथर भूभागमा बस्दै आएका हुन् (Nepali Wikipedia contributors (२०२०)) (तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२))। NFDIN ले पूर्वी तराईका केही अल्पसङ्ख्यक समूह २००–३०० वर्षअघि भारतबाट आएको उल्लेख गरे पनि आफ्नो थातथलोका पहिलो बासिन्दा भएकाले उनीहरूलाई आदिवासी मानेको छ (NFDIN (२०२५))। सोही विश्वकोशले यी समूहको बसोबास इतिहासलाई अनुत्तरित प्रश्न भनेको छ।
यस प्रश्नका स्रोत: NFDIN (२०२५) · तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२) · Nepali Wikipedia contributors (२०२०)
प्रकृतिपूजक कि हिन्दु?
दुवै, फरक अर्थमा। परम्परागत धर्म प्रकृति धर्म हो, मूर्तिपूजा हुँदैन, र संस्कारमा हिन्दु र कोच मिश्रण पाइन्छ (NFDIN (२०२५)) (तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२))। २०५८ को जनगणनामा ६४% ताजपुरियाले धर्म हिन्दु र ३४% ले 'अन्य' लेखाए, किनकि जनगणनामा प्रकृति पूजाको छुट्टै विकल्प थिएन (Dahal (२००३))।
यस प्रश्नका स्रोत: NFDIN (२०२५) · तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२) · Dahal (२००३)
कुन सङ्ख्या सही?
- २०६८: समुदायका लेखकले जनसङ्ख्या १९,२१३ लेखेका छन् (तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२))।
- २०७८: २०,९८९ जना, जसमध्ये २०,३४९ ताजपुरिया भाषी — ९६.९%। NFDIN ले यो प्रतिशत फरक ठाउँमा ९६.५% र ९८.६% छापेको छ (National Statistics Office (२०२३)) (NFDIN (२०२५))।
यस प्रश्नका स्रोत: National Statistics Office (२०२३) · NFDIN (२०२५) · तेजेन्द्र ताजपुरिया (२०७२) · Indigenous Voice (undated)