मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्
यस साइटका हरेक तथ्य स्रोतसँग जोडिएका छन्
ताजपुरिया सम्पदा
सबै विषय
परिचय

ताजपुरिया को हुन्?

नेपालको पूर्वी तराई, मुख्यतः झापा र मोरङमा बसोबास गर्ने करिब २१ हजार जनसङ्ख्याको आदिवासी जनजाति।

८ स्रोत

ताजपुरिया नेपालको अल्पसङ्ख्यक तराई आदिवासी जनजाति हो; आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान ऐनमा सूचीकृत ५९ जातिमध्ये एक१। २०७८ को जनगणनाअनुसार ताजपुरियाको जनसङ्ख्या २०,९८९ छ — महिला ११,०३२ र पुरुष ९,९५७२। करिब दुई तिहाइ झापा र एक तिहाइ मोरङ जिल्लामा१ — २०७८ को जनगणनामा झापामा १३,३७६ र मोरङमा ७,१४५३, सुदूरपूर्वी तराईको समथर भूभागमा झुप्प बस्ती बनाएर बस्छन्४।

किन “ताजपुरिया”?

समुदायको आफ्नै व्याख्या: ताज। हरेक ताजपुरिया विवाहमा बेहुला–बेहुलीले शिरमा ताज लगाउनु अनिवार्य हुन्छ, र समुदायले यही चलनलाई आफ्नो नामको जरो मान्छ५। ‘ताज’ को अर्थ मुकुट हो। समुदायको इतिहास जनश्रुतिमा जीवित भएकाले यो व्याख्या पुष्टि गर्ने लिखित अभिलेख छैन५; तर यो ताजपुरियाहरू आफैँले दिने, आज पनि चलनचल्तीमा रहेको प्रथासँग जोडिएको व्याख्या हो।

यो चलन पुरानो र कोच परम्पराको हो: सन् १८९१ मा रिजलेले कोच विवाहमा 'पूरै विधिभर बेहुला–बेहुलीले सोलाको अग्लो मुकुट वा टोपी लगाउँछन्' भनी अभिलेख गरेका छन्६।

अन्य व्याख्या। मुगलकालमा तिस्ता र नेपालको पूर्वी सिमानाबाट दक्षिण बग्ने महानन्दाबीच ताजपुर नामको सरकार (जिल्ला) थियो — तर कुनै स्रोतले यसलाई नामसँग जोडेका छैनन्७। त्रिगतका राजा सुसर्मा र सेमेगढका राजा शुसेनका जनश्रुतिले नामको अर्थभन्दा जातिको उत्पत्ति बताउँछन्१४। हेर्नुहोस्: स्रोतहरू कहाँ असहमत छन्।

ताजपुरिया विवाहको ताजको तस्बिर, वा नामबारे बुजुर्गको भनाइ छ? अभिलेखलाई पठाउनुहोस्।

यिनको आफ्नै मातृभाषा ताजपुरिया छ; २०७८ को जनगणनामा २०,३४९ जनाले यसलाई मातृभाषा लेखाए — लगभग सम्पूर्ण समुदाय२। परम्परागत धर्म प्रकृति पूजा हो; ग्रामथानमा मूर्ति हुँदैन, माटोको ढिस्को मात्र हुन्छ१। मुख्य पेसा कृषि, सहायक पेसा पशुपालन र मजदुरी हो१।

समुदाय र सञ्चार स्रोतअनुसार भारतको बिहार, पश्चिम बङ्गाल, आसाम र दार्जिलिङमा पनि ताजपुरियाको बसोबास छ५८।

यो अभिलेख कसरी बनेको छ

यहाँका हरेक कथन पृष्ठको अन्त्यमा रहेको स्रोतसँग जोडिएका छन्। भाषा परिवार, नामको उत्पत्ति वा सङ्ख्याजस्ता विषयमा स्रोत असहमत भएमा यो अभिलेखले एउटै छान्नुको सट्टा सबै मत देखाउँछ। हेर्नुहोस्: स्रोतहरू कहाँ असहमत छन्।

तथ्याङ्कमा

२०,९८९

जनसङ्ख्या

नेपालको ०.०७%

२०,३४९

ताजपुरिया मातृभाषी

समुदायको ९६.९% (दुई सङ्ख्याबाट गणना)

११,०३२ · ९,९५७

महिला · पुरुष

Jhapa · Morang

थातथलो

करिब दुई तिहाइ झापा, एक तिहाइ मोरङमा

१ of ५९

आदिवासी जनजाति

आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान ऐन २०५८ मा सूचीकृत

६१

दस्तावेजीकृत औषधीय वनस्पति

३९ परिवारका, १३ प्रकारका रोगमा प्रयोग

२०,७८७

पुर्खाको भाषा ताजपुरिया

जनगणनाले हरेक व्यक्तिको पुर्खाको भाषा सोध्छ

८५१

ताजपुरिया मात्र बोल्ने

दोस्रो भाषा नबोल्ने मातृभाषी (पुरुष ३८१, महिला ४७०)

१९,१९४

नेपाली पनि बोल्ने

दोस्रो भाषा नेपाली लेखाउने ताजपुरिया मातृभाषी

२०९

दोस्रो भाषाका रूपमा ताजपुरिया

दस वर्षमा ८२% ले घटेको

९९.१%

कोशी प्रदेशमा बसोबास गर्ने वक्ता

ताजपुरिया मातृभाषीमध्ये

१३,२५०

जनगणनामा पहिलोपटक गणना

२०५८ — ताजपुरियालाई छुट्टै समूहका रूपमा गन्ने पहिलो जनगणना

४६.७%

साक्षरता (६ वर्षमाथि)

११,१३७ जना, जनगणना २०५८

१३,३७६

झापामा बसोबास

ताजपुरियाको ६४%; मोरङ ७,१४५ (३४%)

यस पृष्ठमा उद्धृत स्रोत

  1. १

    National Foundation for Development of Indigenous Nationalities (NFDIN) (2025 (2082 BS)). नेपालका आदिवासी जनजातिको विश्वकोश, भाग १: परिचय. NFDIN, Lalitpur

    प्राथमिकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    सरकारी सन्दर्भग्रन्थ (पृ. २२–२८, ७१–७२)। यसको ताजपुरिया विवरण महर्जन (२०१५) मा आधारित छ। यसले भाषालाई भोट–बर्मेली भनेको छ, जसमा भाषाविद्हरू असहमत छन्; मातृभाषी प्रतिशत पनि फरक ठाउँमा ९६.५% र ९८.६% छापिएको छ।

  2. २

    National Statistics Office, Government of Nepal (2023). राष्ट्रिय जनगणना २०७८: जात/जाति तथा मातृभाषा तालिका. National Statistics Office (as reproduced in NFDIN 2025, Table 4)

    प्राथमिकCensus / official statisticsस्रोत खोल्नुहोस्

    आधिकारिक गणना। तथ्याङ्क NFDIN (२०२५) को तालिका ४ (स्रोत: राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय २०२३) अनुसार।

  3. ३

    Gurung, Yogendra B.; Gurung, Sher B.; Shrestha, Bidhya; Khatiwada, Padma P. (June 2025). नेपाल एटलस: जात र जातीय समूह. National Foundation for Development of Indigenous Nationalities (NFDIN), Lalitpur

    प्राथमिकCensus / official statisticsस्रोत खोल्नुहोस्

    २०७८ को जनगणनाका १४२ समूहको नक्सा र जिल्लागत तालिका। ताजपुरिया: नक्सा पृ. १३९; जिल्लागत तालिका पृ. २८९–२९०।

  4. ४

    Nepali Wikipedia contributors (last edited Sept 2020). ताजपुरिया जाति. ne.wikipedia.org

    तृतीयकEncyclopedia / referenceस्रोत खोल्नुहोस्

    सन्दर्भविहीन लेख। आफ्नै स्रोत (एस. एल. शर्माको पुस्तक) उल्लेख भएको वा अन्य स्रोतसँग नबाझिने विवरणमा मात्र प्रयोग, सधैँ चिनो लगाएर।

  5. ५

    तेजेन्द्र ताजपुरिया (Tejendra Tajpuriya) (2072 BS (15 Poush)). को हुन् ताजपुरिया ?. Indigenous Voice

    प्राथमिकCommunity authorस्रोत खोल्नुहोस्

    गोरखापत्रको ताजपुरिया भाषा पृष्ठका संयोजक, समुदायकै सदस्यको लेख। संस्कार, पहिरन, गहना र खानपानको सबैभन्दा विस्तृत स्रोत।

  6. ६

    Risley, H. H. (1891). बङ्गालका जनजाति र जातहरू: जातीय शब्दकोश, भाग १. Bengal Secretariat Press, Calcutta

    द्वितीयकGovernment publicationस्रोत खोल्नुहोस्

    औपनिवेशिक जातीय सर्वेक्षण। कोचसम्बन्धी प्रविष्टि (पृ. ४९७) ले कोच विवाहमा 'पूरै विधिभर बेहुला–बेहुलीले सोलाको अग्लो मुकुट वा टोपी लगाउँछन्' भनेको छ। ताजपुरियाको छुट्टै प्रविष्टि छैन।

  7. ७

    Toulmin, Matthew W. S. (2009). भाषिकदेखि समाजभाषिक पुनर्निर्माणसम्म: इन्डो-आर्यनको कामता ऐतिहासिक उपसमूह. Pacific Linguistics 604, The Australian National University (refereed)

    प्राथमिकAcademic studyस्रोत खोल्नुहोस्

    पूरै कामता भाषा परिवारको एकमात्र तुलनात्मक ऐतिहासिक अध्ययन; रंगेली (मोरङ) र महायेसपुर (Mahayespur, झापा) मा क्षेत्रकार्य, जहाँ ताजपुरिया बोलिन्छ। मुख्य पृष्ठ: नाम पृ. ७; कोच विस्तार पृ. २०८–२०९; असमियासँगको सम्बन्ध पृ. १८५, २१३–२१४; सुरजापुरीसँग उत्तर-पश्चिमी समूह पृ. २४१–२४२; ताजपुर सरकार पृ. २३१।

  8. ८

    Indigenous Voice (undated). ताजपुरिया. english.indigenousvoice.com

    द्वितीयकNews / mediaस्रोत खोल्नुहोस्

    छोटो परिचय।

थप जानकारी छ वा त्रुटि देख्नुभयो? बुजुर्गका कथा, तस्बिर र सुधारको स्वागत छ। सम्पर्क

ताजपुरिया को हुन्? · ताजपुरिया सम्पदा